Học tiếng Trung cho người mới bắt đầu: Hiểu và dùng bổ ngữ xu hướng
Cùng là “đi vào”, vì sao tiếng Trung có lúc dùng 进来, có lúc lại dùng 进去? Tại sao 下去 có thể mang nghĩa “xuống”, nhưng trong câu 请你说下去 lại được hiểu là “Mời bạn nói tiếp”?
Đây là những câu hỏi thường gặp khi tìm hiểu bổ ngữ xu hướng tiếng Trung. Nhóm ngữ pháp này không chỉ diễn tả hướng di chuyển mà còn xuất hiện trong nhiều cách nói quen thuộc về trạng thái, cảm nhận và sự tiếp diễn.
Nếu bạn đang học tiếng Trung cho người mới bắt đầu, hãy đi từ ý nghĩa cụ thể như lên, xuống, vào, ra trước khi học các nghĩa mở rộng. Bài viết dưới đây tổng hợp cấu trúc, ví dụ có phiên âm và bài tập để bạn thực hành từng bước.
1. Bổ ngữ xu hướng là gì?
Bổ ngữ xu hướng — 趋向补语 (qūxiàng bǔyǔ) — là thành phần đứng sau động từ để bổ sung thông tin về phương hướng của động tác.
Ví dụ:
他走进教室。
Tā zǒu jìn jiàoshì.
Anh ấy đi vào lớp học.
Trong câu này:
- 走: đi.
- 进: vào, bổ sung hướng cho hành động “đi”.
- 教室: lớp học, địa điểm được nhắc đến.
Bổ ngữ xu hướng thường được chia thành hai nhóm:
| Loại | Thành phần thường gặp | Ví dụ |
|---|---|---|
| Bổ ngữ xu hướng đơn | 来、去、上、下、进、出、回、过、起 | 带来 — mang đến; 走进 — đi vào |
| Bổ ngữ xu hướng kép | 上来、上去、下来、下去、进来、进去、出来、出去、回来、回去、过来、过去、起来 | 跑下来 — chạy xuống đây; 走出去 — đi ra ngoài |
Điểm cần chú ý đầu tiên là cách dùng 来 và 去.
2. Phân biệt 来 và 去 như thế nào?
Khi diễn tả sự di chuyển, bạn có thể ghi nhớ:
- 来 (lái): hướng về phía người nói.
- 去 (qù): hướng ra xa người nói.
Hãy hình dung một người đang bước vào phòng. Cách diễn đạt sẽ thay đổi tùy vị trí của người nói.
Người nói ở trong phòng: dùng 进来
他进来了。
Tā jìnlái le.
Anh ấy vào đây rồi.
Người đó đang đi vào nơi người nói đang đứng, nên dùng 来.
Người nói ở ngoài phòng: dùng 进去
他进去了。
Tā jìnqu le.
Anh ấy đi vào rồi.
Người đó đi từ bên ngoài vào phòng, ra xa vị trí người nói, nên dùng 去.
Vì vậy, khi làm bài tập phân biệt 来 và 去, đừng chỉ nhìn nghĩa “vào” hay “ra”. Hãy xác định thêm: hành động đang hướng về phía người nói hay ra xa người nói?
3. Bổ ngữ xu hướng đơn: Cấu trúc và cách dùng
3.1. Động từ kết hợp với 来 hoặc 去
Cấu trúc cơ bản:
Chủ ngữ + động từ + 来 / 去
来 và 去 có thể kết hợp với những động từ như 带 — mang, 寄 — gửi, 跑 — chạy, 拿 — cầm, lấy.
Ví dụ:
他带来了一本书。
Tā dàilái le yì běn shū.
Anh ấy đã mang đến một quyển sách.
我给妈妈寄去一封信。
Wǒ gěi māma jìqu yì fēng xìn.
Tôi gửi cho mẹ một bức thư.
Với tân ngữ chỉ vật, bạn cũng có thể gặp cách sắp xếp:
Chủ ngữ + động từ + tân ngữ + 来 / 去
他带一本书来。
Tā dài yì běn shū lái.
Anh ấy mang một quyển sách đến.
Trong hai ví dụ 带来一本书 và 带一本书来, tân ngữ 一本书 có vị trí khác nhau. Người mới nên học cả câu mẫu để làm quen với cách diễn đạt.
3.2. Động từ kết hợp với 上、下、进、出、回、过、起
Những thành phần này bổ sung hướng cụ thể cho động tác:
| Bổ ngữ | Phiên âm | Nghĩa cơ bản | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| 上 | shàng | Lên | 爬上 — leo lên |
| 下 | xià | Xuống | 坐下 — ngồi xuống |
| 进 | jìn | Vào | 走进 — đi vào |
| 出 | chū | Ra | 拿出 — lấy ra |
| 回 | huí | Về, quay về | 跑回 — chạy về |
| 过 | guò | Qua | 走过 — đi qua |
| 起 | qǐ | Dậy, lên | 站起 — đứng dậy |
Ví dụ:
我们爬上山了。
Wǒmen pá shàng shān le.
Chúng tôi đã leo lên núi.
老师走出办公室。
Lǎoshī zǒu chū bàngōngshì.
Thầy giáo đi ra khỏi văn phòng.
请坐下。
Qǐng zuò xià.
Mời ngồi xuống.
Với các câu có địa điểm như 走进教室, địa điểm đứng sau thành phần chỉ hướng: 走 + 进 + 教室.
4. Bổ ngữ xu hướng kép: Kết hợp phương hướng với 来 và 去
Bổ ngữ xu hướng kép kết hợp hai thông tin:
- Hành động diễn ra theo hướng nào: lên, xuống, vào, ra…
- Hành động hướng về hay ra xa người nói.
Cấu trúc thường gặp:
Chủ ngữ + động từ + 上 / 下 / 进 / 出 / 回 / 过 + 来 / 去
Ngoài ra còn có tổ hợp 起来.
| Hướng | Kết hợp với 来 | Kết hợp với 去 |
|---|---|---|
| Lên | 上来 — lên đây | 上去 — lên đó |
| Xuống | 下来 — xuống đây | 下去 — xuống đó |
| Vào | 进来 — vào đây | 进去 — vào đó |
| Ra | 出来 — ra đây | 出去 — ra ngoài, ra đó |
| Về | 回来 — về đây | 回去 — về đó |
| Qua | 过来 — qua đây | 过去 — qua đó |
Ví dụ:
他从楼上跑下来了。
Tā cóng lóushàng pǎo xiàlái le.
Anh ấy từ trên lầu chạy xuống đây rồi.
你快进来吧。
Nǐ kuài jìnlái ba.
Bạn mau vào đây đi.
他们都走出去了。
Tāmen dōu zǒu chūqu le.
Họ đều đi ra ngoài rồi.
Khi gặp một tổ hợp dài, hãy tách thành từng phần. Chẳng hạn, 跑下来 gồm 跑 — chạy, 下 — xuống và 来 — hướng về người nói.
5. Vị trí tân ngữ trong bổ ngữ xu hướng
Đây là phần dễ nhầm vì tân ngữ chỉ địa điểm và tân ngữ chỉ vật có cách sắp xếp khác nhau.
5.1. Tân ngữ chỉ địa điểm đứng trước 来 hoặc 去
Cấu trúc:
Động từ + 上 / 下 / 进 / 出 / 回 / 过 + địa điểm + 来 / 去
Ví dụ:
他跑回家去了。
Tā pǎo huí jiā qu le.
Anh ấy chạy về nhà rồi.
老师走进教室来了。
Lǎoshī zǒu jìn jiàoshì lái le.
Thầy giáo đi vào lớp học rồi.
Trong ví dụ thứ hai, thứ tự là:
走 + 进 + 教室 + 来
Với cấu trúc này, cần đặt 教室 trước 来; tránh sắp xếp thành 走进来教室.
5.2. Tân ngữ chỉ vật có thể có nhiều vị trí
Với câu diễn tả việc lấy một quyển sách ra, tài liệu đưa ra hai cách:
他拿出一本书来。
Tā ná chū yì běn shū lái.
Anh ấy lấy ra một quyển sách.
他拿出来一本书。
Tā ná chūlái yì běn shū.
Anh ấy lấy ra một quyển sách.
Đây là hai mẫu câu để bạn nhận diện vị trí tân ngữ chỉ vật. Khi tự học ngữ pháp tiếng Trung, hãy luyện theo từng mẫu cụ thể trước khi áp dụng sang những câu phức tạp hơn.
6. Cách dùng phủ định với bổ ngữ xu hướng
Dùng 没 hoặc 没有 khi nói hành động chưa xảy ra
Ví dụ:
他没带书来。
Tā méi dài shū lái.
Anh ấy không mang sách đến.
他没走出去。
Tā méi zǒu chūqu.
Anh ấy chưa đi ra ngoài.
Dùng 不 khi nói ý định hoặc sự từ chối trong tình huống cụ thể
Ví dụ:
我现在不下去。
Wǒ xiànzài bù xiàqu.
Bây giờ tôi không xuống đâu.
Bạn nên đọc cả ngữ cảnh để phân biệt việc chưa thực hiện một hành động với việc không muốn hoặc không định thực hiện hành động đó.
7. Nghĩa mở rộng của bổ ngữ xu hướng
Bổ ngữ xu hướng không phải lúc nào cũng diễn tả sự di chuyển. Một số tổ hợp mang nghĩa mở rộng rất thường gặp trong giao tiếp.
起来: Bắt đầu một hành động hoặc trạng thái
大家都笑起来了。
Dàjiā dōu xiào qǐlái le.
Mọi người đều bật cười.
天气热起来了。
Tiānqì rè qǐlái le.
Thời tiết bắt đầu nóng lên rồi.
Ở đây, 起来 diễn tả sự bắt đầu hoặc chuyển sang một trạng thái.
看起来, 听起来: Nêu cảm nhận, nhận xét
这个菜看起来很好吃。
Zhège cài kàn qǐlái hěn hǎochī.
Món này trông rất ngon.
这个办法听起来不错。
Zhège bànfǎ tīng qǐlái búcuò.
Cách này nghe có vẻ không tồi.
Bạn có thể học hai cụm 看起来 — trông có vẻ và 听起来 — nghe có vẻ để đưa ra nhận xét.
下去: Tiếp tục hành động hoặc trạng thái
请你说下去。
Qǐng nǐ shuō xiàqu.
Mời bạn nói tiếp.
Trong câu này, 下去 mang nghĩa tiếp tục, không diễn tả chuyển động xuống phía dưới.
下来: Ghi giữ lại hoặc chuyển sang trạng thái ổn định hơn
请把号码记下来。
Qǐng bǎ hàomǎ jì xiàlái.
Hãy ghi số lại.
孩子慢慢安静下来了。
Háizi mànmàn ānjìng xiàlái le.
Đứa trẻ dần yên lặng lại.
出来: Nhận ra, phân biệt được
我听出来了,是你。
Wǒ tīng chūlái le, shì nǐ.
Tôi nghe ra rồi, là bạn.
听出来 diễn tả việc nhận ra điều gì đó thông qua việc nghe.
过来: Trở lại trạng thái bình thường
她终于醒过来了。
Tā zhōngyú xǐng guòlái le.
Cuối cùng cô ấy cũng tỉnh lại.
上: Đạt được kết quả hoặc đóng, gắn lại
他考上大学了。
Tā kǎo shàng dàxué le.
Anh ấy thi đỗ đại học rồi.
请把门关上。
Qǐng bǎ mén guān shàng.
Hãy đóng cửa lại.
Với các nghĩa mở rộng, bạn nên học cả cụm 考上大学, 关上门, 记下来 thay vì cố dịch từng chữ riêng lẻ.
8. Bài tập bổ ngữ xu hướng có đáp án
Hãy hoàn thành các câu dưới đây trước khi xem đáp án.
Bài 1: Chọn từ thích hợp
Câu 1: 我在楼下,你快下____吧。
Chọn: 来 / 去
Tôi đang ở dưới lầu, bạn mau xuống đây đi.
Câu 2: 他跑____家去了。
Chọn: 进 / 回
Anh ấy chạy về nhà rồi.
Câu 3: 请你说____,我在听。
Chọn: 下去 / 起来
Mời bạn nói tiếp, tôi đang nghe.
Câu 4: 她终于醒____了。
Chọn: 过来 / 出来
Cuối cùng cô ấy cũng tỉnh lại.
Bài 2: Sắp xếp câu
Câu 5: 一本书 / 拿 / 他 / 出 / 来
Đáp án và giải thích
| Câu | Đáp án | Giải thích |
|---|---|---|
| 1 | 来 | Người nói ở dưới lầu, hành động hướng về phía người nói. |
| 2 | 回 | Với nghĩa “chạy về nhà”, dùng 跑回家去. |
| 3 | 下去 | 说下去 mang nghĩa nói tiếp. |
| 4 | 过来 | 醒过来 mang nghĩa tỉnh lại. |
| 5 | 他拿出一本书来。 | Tân ngữ chỉ vật đứng giữa 出 và 来. |
Ở câu 5, bạn cũng có thể sắp xếp thành 他拿出来一本书。, theo mẫu tân ngữ chỉ vật đã giới thiệu ở trên.
9. Cách học bổ ngữ xu hướng cho người mới bắt đầu
Để tránh học thuộc nhiều cấu trúc nhưng vẫn nhầm khi đặt câu, bạn có thể luyện theo ba bước:
Bước 1: Học nghĩa chỉ hướng.
Bắt đầu với các cặp quen thuộc như 上 — 下, 进 — 出 và 来 — 去. Dùng hành động thực tế để ghi nhớ: đứng lên, ngồi xuống, đi vào phòng, đi ra ngoài.
Bước 2: Đặt người nói vào tình huống cụ thể.
Với mỗi câu, hãy xác định người nói đang ở đâu. Đây là căn cứ để lựa chọn 来 hay 去.
Bước 3: Học nghĩa mở rộng theo cụm.
Ghi nhớ những cụm thường dùng như 看起来, 听起来, 说下去, 记下来 và 醒过来. Sau đó, tự đặt một câu gắn với sinh hoạt hoặc việc học của mình.
Trong quá trình học tiếng Trung cho người mới bắt đầu, bạn không cần ghi nhớ toàn bộ nghĩa mở rộng trong một lần. Hãy nắm chắc nghĩa cơ bản, luyện các câu ngắn rồi từng bước bổ sung cách dùng mới.
Nếu bạn đang muốn tự học tiếng Trung 👉 Theo dõi livestream cô Trúc Nhã tại TikTok Cô Nhã Nè
Tải file bài tập dịch: Tại đây
Bạn muốn tìm hiểu chương trình học trực tiếp cùng Giáo viên Trung tâm: tham khảo lịch khai giảng tháng này.